11:16 ICT Thứ hai, 16/09/2019

Trang nhất » Góc GV và HS » Sáng kiến kinh nghiệm

Lồng ghép “ nỗi đau da cam” vào các bài sinh học 9.

Thứ tư - 16/01/2013 10:44
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
 
1.Cơ sở khoa học của việc lồng ghép “ nỗi đau da cam”:
    
 Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm . Các kiến thức về sinh học cần được hình thành theo phương pháp quan sát và thí nghiệm. Sinh học 9 là một môn như vậy.
Như chúng ta cũng đã biết  ngày 26/07/ 1969 chiếc máy bay số hiêu UH- 1D từ đại đội không quân 336 của Mỹ  đã rải 45 triệu lít dioxin  xuống vùng đất miền Nam khiến cho vùng đất phì nhiêu này trở nên một vùng đất chết.Nay chiến tranh đã đi qua nhưng hậu quả của nó để lại vẫn còn nguyên vẹn,là hàng triệu đứa con bé bỏng được sinh ra từ những người lính mang di chứng dioxin đã bị dị dạng ,dị tật một nỗi đau không thể nói hết bằng lời, liệu  nó có bù đắp nỗi.Tác hại của nó làm rụng lá cây,  làm tăng tỉ lệ đột biến gen ở vùng bị rải độc  và nguy cơ dẫn đến ung thư rất cao.
Đồng cảm với nỗi đau đó năm 2008 sứ giả Việt Nam là Nguyễn Thị Bình đã sang Mỹ tham gia vụ kiện bà đại diện người dân Việt Nam mong muốn đem lại cho những con người bất hạnh ấy sự công bằng .
Những hình ảnh của những nạn nhân da cam do chiến tranh để lại nhìn mà xót xa là nỗi đau rất lớn mong được chia sẽ. Nỗi đau này hằng ngày hằng giờ đã đè nặng lên thân xác và tinh thần của những con người bất hạnh ấy.Chính vì vậy sự đồng cảm ,chia sẽ,yêu thương của nhân loại là hết sức cần thiết . Đây không phải là vấn đề của một người, không phải của một gia đình,một địa phương ,một đất nước mà nó còn mang tầm quốc tế.  Do vậy để nâng cao sự hiểu biết, nhận thức , lòng đồng cảm đối với nạn nhân da cam thì phải có một kế hoạch , một chương trình về nội dung chất độc da cam.
2.Cơ sở lí luận và thực tiễn về lồng ghép “ nỗi đau da cam”
 Bởi việc giáo dục lồng ghép “ nỗi đau da cam” cũng là một trong những nội dung làm hạn chế các bệnh và tật di truyền trong tương lai. Đó cũng chính là một bộ phận để giáo dục nhân cách ,phẩm chất đạo đức của học sinh .Thông qua những kiến thức ,những nguyên nhân ,những hình ảnh về chất độc da cam do dioxin giúp học sinh nhận thấy được mối quan hệ giữa con người và môi trường là rất khắn khít .Bên cạnh đó học sinh có thể hình thành những quan điểm ,niềm tin để thay đổi hành vi thái độ của chính mỗi  cá nhân học sinh và mọi người xung quanh .
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối với lứa tuổi học sinh THCS nói chung và đặc biệt là học sinh lớp 9 nói riêng  ,là  lứa tuổi đang bước vào giai đoạn nhận thức sự đúng đắn ,sự công bằng trong xã hội . Nhưng hiện nay xu thế của lứa tuổi này hầu như rất ít quan tâm đến  các vấn đề  xã hội  mà cố chạy theo phong cách tuổi mới lớn. Hơn thế ngành giáo dục hiện nay đang thực hiện mục tiêu trường học thân thiện và học sinh tích cực . Như vậy đây chính là điều kiện thuận lợi tạo cơ hội cho những người quản lí, những giáo viên  đang thực hiện công tác giảng dạy, giáo dục .
           Riêng đối với địa bàn học sinh miền núi  như Hòa Liên thì đây chính là yếu tố để các cấp quản  lí có thể chú ý đến  và  theo tôi ngành giáo  dục đóng vai trò quan trọng  trong việc tuyên truyền .
           Chương trình sinh học 9 đặc biệt là các chương về biến dị và di truyền ,về ô nhiễm môi trường chúng ta dễ dàng lồng ghép nội dung nỗi đau da cam cho học sinh.
 
II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
  1. Cơ sở  của việc lựa chọn hình thức và phương pháp lồng ghép “nỗi đau da cam” thông qua môn sinh học ở trường THCS
 
Để lựa chọn những hình thức và phương pháp lồng ghép nội dung nỗi đau da cam một cách thích hợp nhằm đạt hiệu quả cao , thì người giáo viên cần dựa trên những cơ sở sau:
  • Dựa vào đặc điểm chương trình SGK sinh học THCS, đặc biệt là phải dựa vào tính đặc thù của môn sinh học 9.
  • Dựa vào đặc điểm  tâm sinh lí lứa tuổi của học sinh ở từng lớp, từng cấp học.
  • Dựa vào tình hình của thực tế xã hội
  • Dựa vào hoàn cảnh sống của học sinh và hoàn cảnh sống của chính những gia đình đang phải chịu đựng nỗi đau da cam ( nếu có thể ta nên dựa vào những gia đình có tại địa phương)
  • Dựa vào những tổ chức , chương trình quyên góp gây quỹ được thực hiện trên TV.
  • Dựa vào đặc điểm  đặc trưng của ngôi trường mình đang học tập và làm việc.
      Từ những cơ sở trên , người giáo viên sẽ lựa chọn những hình thức và phương pháp giáo dục  phù hợp , không nên đi quá xa với đặc thù của môn học , bài học không chọn  những hình thức quá khó khăn ,quá tốn kém về thời gian , công sức và tiền của… để tránh có những áp lực lớn đối với học sinh  và chính bản thân người giáo viên.
  1. Thực trạng :
      Hình thức và phương pháp càng đơn giản càng tạo điều kiện cho học đẽ tiếp thu và dễ hiểu hơn. Chắc chắn kết quả sẽ  đạt đến mức tối ưu.
Nội dung lồng ghép có thể  có những thuận lợi và khó khăn sau:
a.Thuận lợi:
- Học sinh ở nông thôn đa số các em  giàu tình cảm ,thân thiện.
- Biết chia sẽ với những hoàn cảnh khó khăn của mọi người,của bạn bè trong lớp trong trường..
- Kiến thức dễ hiểu  tạo điều kiện cho học sinh tiếp thu .
b.Khó khăn:
- Học sinh chưa thật sự  quan tâm đến các vấn đề xã hội.
- Học sinh chưa thấy được tác hại to lớn của chiến tranh đặc biệt của chất độc da cam.
- Thông tin tuyên truyền về chất độc da cam trong trường học chưa được phổ biến rộng rãi.
  1. Những nội dung lồng ghép có thể khai thác trong chương trình sinh học 9 ở THCS
 
Môn sinh học có rất nhiều cơ hội để chúng ta có thể khai thác và lồng ghép nội dung nỗi đau da cam cho học sinh.Các cơ hội đó chủ yếu tập trung vào việc khai thác một phần nội dung bài học.
Ví dụ như các bài học sau:
Bài 21: Đột biến gen
Bài 22: Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
Bài 23 và 24: Đột biến số lượng nhiễm sắc thể
Bài 29: Bệnh và tật di truyền ở người
Bài 30: Di truyền học với con người
Trên cơ sở những nội dung của những tiết học chúng ta có thể xây dựng một kế hoạch phát động phong trào gây quỹ ủng hộ nạn nhân  chất độc da cam tương tự những hoạt động khác của đoàn , đội như : ngày vàng vì tình bạn, ủng hộ bão lụt,ủng hộ học sinh nghèo,kế hoạch nhỏ, nuôi con heo đất…nhằm nâng cao tính cộng đồng trong học sinh.
 
4.Nội dung cụ thể cho từng tiết dạy:
 
Bài 21: ĐỘT BIẾN GEN
      
Sau khi học sinh trả lời các nguyên nhân dẫn đến đột biến gen .GV có thể hỏi? loại chất hóa học do chiến tranh để lại  và người ta đặt tên cho nó là gì?GV chốt kiến thức và chuyển sang nội dung hoạt động 3.
Vậy mặc dầu chiến tranh đã đi qua nhưng chất độc dioxin vẫn còn đó ,vẫn còn trong lòng đất, vẫn còn trong cơ thể của những người chiến binh năm xưa. Và bây giờ đã chuyển sang những em thơ bé bỏng sinh ra trong thời bình.
Qua thông tin SGK học sinh cũng biết được đa số các đột biến gen là có hại cho bản thân sinh vật .Sau khi GV cho các em quan sát tranh ảnh SKG hình 21.1/63→21.3/64 thì tiếp tục cho học sinh quan sát các tranh minh họa về chất độc da cam
Tranh minh họa:
     
Tranh: Bị dị dạng khuôn mặt – không có mắt

                                     Tranh: Trẻ bị dị dạng về xương
 
 
 

 
Tranh: Cơ vận động bị co rút

Tranh : Dị dạng xương sọ
 
Vậy thông qua những hình ảnh thấy được ,GV có thể hỏi : Các em cảm thấy thế nào khi nhìn những bức ảnh thương tâm đó ? Chắc chắn một điều sẽ có nhiều em trả lời rằng thấy xót thương và mong muốn được chia sẽ .
 
Bài 22: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
 
 Sau khi khi học sinh xác định được nguyên nhân dẫn đến phát sinh đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể .GV có thể lồng ghép nguy cơ của những nạn nhân nhiễm chất độc da cam và bản thân của những đứa trẻ sinh ra trong gia đình đó bị ung thư là rất cao.
Ví dụ minh họa:
 

Tranh: Mắt to ,lồi – Tai lớn – Tóc rụng
 
  • Mất một đoạn nhỏ ở nhiễm sắc  thể thứ 21 gây ung thư máu.
  • Hay chúng ta có thể nghe nói đến làng ung thư ở xã Triệu Phong, huyện Phong Điền ,tỉnh Thừa Thiên Huế.Có rất nhiều người dân nơi này bị bệnh ung thư như: ung thư xương, ung thư máu, ung thư gan, ung thư não…nguyên nhân ban đầu là do nhiễm chất độc trong đó có dioxin.
Thông qua những thông tin đó hình thành cho học sinh ý thức biết tham gia bảo vệ môi trường, biết lên án tội ác của chiến tranh , biết yêu thương bản thân và biết chia sẽ với những bị bệnh nan y không thể chữa được trong đó có những nạn nhân da cam.
 
Bài 23 và 24: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
 
      Sau khi học sinh trả lời được cơ chế và nguyên nhân phát sinh thể dị bội GV lồng ghếp  những hình ảnh nạn nhân bị bệnh Đao cho học sinh quan sát .
Tranh minh họa :
 

Tranh: Người bị bệnh Đao
     
Ta  thấy những người bị bệnh Đao thường có những hình thái bên ngoài họ rất giống nhau dù là nam hay nữ như:  mắt một mí, ngón nhân và ngón tay ngắn, miệng há, lưỡi thè, suy đần, cổ ngắn,người bé….Trong những nguyên nhân gây nên bệnh Đao thì nguyên nhân chủ yếu vẫn là chất độc hóa học dioxin Thông qua những hình ảnh đó học sinh cũng biết thương họ và cũng biết chia sẽ với nỗi đau của họ bằng cách giúp đỡ về mặt vật chất và tinh thần nếu có thể.
 
Bài 29: BỆNH VÀ TẬT DI TRUYỀN Ở NGƯỜI
 
        Đối với bài học này chủ yếu là cho học sinh quan sát tranh ảnh về các bệnh tật di truyền.Tất cả những trường hợp trên đều do chất độc hóa học và sự có mặt của dioxin gây nên đột biến gen và đột biến nhiễm sắc thể.
Tranh minh họa:
 

                                Tranh : Người bị bệnh Đao
Tật di truyền:
 

Tranh: Tật bàn tay mất một số ngón

Tranh: Tật xương cánh tay ngắn – tật khe hở môi hàm.
 
 
 

Tranh: Mất xương cánh tay – tật xương chân

Tranh: Hai em Việt và Đức dính nhau nằm trên bàn mổ
 
Vậy thông qua đó học sinh biết đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế phát sinh bệnh  và tật di truyền .Biết lên án chiến tranh, biết lên án những hành vi gây ô nhiễm môi trường ,việc sử dụng vũ khí hạt nhân, sử dụng thuốc trừ sâu không đúng cách…
 
Bài 30: DI TRUYỀN HỌC VỚI CON NGƯỜI
 
        Qua khái niệm về di truyền y học tư vấn học sinh có thể hiểu được về khả năng di truyền của một số bệnh và tật.Từ đó học sinh biết bảo vệ cho chính tương lai của mình và khuyên răng mọi người đặc biệt là những con người là nạn  nhân của chất độc da cam không nên kết hôn và sinh con.
 
 
 
III.NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
 
          Tóm lại, lồng ghép nội dung “ nỗi đau da cam” trong trường học theo tôi là rất cần thiết và đặc biệt là đối với học sinh lớp 9 sẽ có nhiều thuận lợi và mang lại hiệu quả cao.
          Những tiết dạy đã  thực hiện  nội dung lồng ghép .Tất cả  học sinh  mong muốn nhà trường nên tổ chức một hoạt động nhằm quyên góp gây quỹ ủng hộ nạn nhân da cam. Dù chỉ vài nghìn đồng, dù nhịn một bữa ăn sáng nhưng các em rất vui vì đã làm được một việc tốt .
          Các lớp  cũng đã sưu tầm được những hình ảnh, những bức tranh  về nạn nhân da cam đóng thành bộ tập tranh nhằm bổ sung cho phòng thiết bị Hóa Sinh.
         Việc lồng ghép “nỗi đau da cam” vào các bài dạy sinh học 9 không những giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức có được trong SGK mà còn giúp học sinh hình thành được nhân cách, phẩm chất đạo đức tốt đẹp của người Việt Nam.Đồng thời học sinh có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ môi trường,bảo vệ chính tương lai di truyền mai sau.
 
                                                                        Người thực hiện
 
 
                                                                          Lê Thị Thanh
 
 
 
 
 
 
 
MỤC LỤC
 I. Đặt vấn đề
      1. Cơ sở khoa học của việc lồng ghép “nỗi đau da cam”
      2. Cơ sở lí luận và thực tiễn về “nỗi đau da cam”
      3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
II. Giải quyết vấn đề:
  1. Cơ sở việc lựa chọn hình thức và phương pháp lồng ghép “ nỗi đau da cam” thông qua môn sinh học ở trường THCS.
  2. Thực trạng
     a. Thuận lợi
     b. Khó khăn
  1. Những nội dung lồng ghép “ nỗi đau da cam “ có thể khai thác trong chương trình sinh học 9 ở THCS  .
  2. Nội dung cụ thể cho từng tiết dạy.
III. Những bài học kinh nghiệm:
 
PHỤ LỤC
 
  • Những kiến thức về chất độc da cam
  • Tranh về đột biến gen.
  • Tranh về đột biến nhiễm sắc thể
  • Tranh về nạn nhân bị bệnh Đao
  • Tranh về một số tật di truyền ở người .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
-
 

Tác giả bài viết: Lê Thị Thanh

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 
Thi Toán trên mạng